BOK: geef kunstenaars zeggenschap en vergoeding wanneer AI hun werk gebruikt

vrijdag 6 november 2026

AI gebruikt werk van kunstenaars. Maar wie betaalt de prijs? Uit nieuw onderzoek blijkt dat kunstenaars meer zeggenschap willen én ook een eerlijke vergoeding als hun werk getraind wordt door AI-systemen. 

Met dat werk maken bedrijven als Midjourney, OpenAI en Adobe Firefly immers nieuwe beelden die concurreren met het oorspronkelijke werk van de kunstenaars. Dat wringt.

Hoe kijken beeldmakers hier zelf tegenaan? In opdracht van de Federatie Beeldrechten, waarbij BOK is aangesloten, deed Atlas Research onderzoek onder 1.467 beeldmakers. De uitkomsten laten weinig ruimte voor twijfel over de zorgen bij onze leden.

Kunstenaars maken zich grote zorgen

Ruim 90% van de kunstenaars en andere beeldmakers vindt het gebruik van hun werk door AI-bedrijven problematisch. 42% verwacht de komende vijf jaar minder inkomsten en 46% minder vraag naar hun werk. En minder dan 1% vertrouwt erop dat het Nederlandse en Europese auteursrecht hen voldoende beschermt. Dat blijkt uit onderzoek van Atlas Research onder 1.467 beeldmakers.
Het zijn prognoses, geen feiten, maar wel signalen die de politiek moet oppakken.

Collectief vergoedingsrecht voor kunstenaars

Als kunstenaar heb je auteursrecht over het werk dat jij gecreëerd hebt. Als een ander jouw werk plagieert of zonder toestemming gebruikt, kun je in actie komen. Maar bij AI-training blijkt het in de praktijk bijzonder lastig om te achterhalen of, en zo ja, welk werk van jou is gebruikt, door wie en voor welk (commercieel) doel.

Er bestaat een mogelijkheid om via een zogeheten opt-out bezwaar te maken tegen het gebruik van jouw werk voor AI-training. Maar hoe controleer je vervolgens of AI-bedrijven zich daaraan houden?
Voor een individuele kunstenaar is dat vrijwel niet te doen.

Uit het onderzoek blijkt dat 39% van de deelnemers de voorkeur geeft aan een collectief vergoedingsrecht. Daarbij kunnen AI-bedrijven werk gebruiken voor training, maar moeten ze daarvoor wel betalen. Nog eens 33% geeft de voorkeur aan een opt-in: eerst toestemming vragen, dan pas gebruiken.

BOK: ook kunstenaars moeten meeprofiteren

BOK zet zich al langer in voor een betere auteursrechtelijke positie van beeldend kunstenaars. Niet alleen op papier, maar vooral in de praktijk. Want wat heb je aan rechten als je ze tegenover grote internationale technologiebedrijven nauwelijks kunt afdwingen?

Daarom pleiten we voor duidelijke regels, meer transparantie en een eerlijke vergoeding wanneer het werk van kunstenaars wordt gebruikt door AI-bedrijven

Daarbij is samenwerking belangrijk. BOK is medeoprichter van de Federatie Beeldrechten. Samen komen we op voor de rechten van beeldmakers.

Kunstenaars verdienen meer dan een bedankje

AI biedt ongetwijfeld ook nieuwe mogelijkheden. Maar technologische vooruitgang mag niet betekenen dat de makers van het oorspronkelijke werk buitenspel worden gezet.

Kunstenaars en andere creatieve makers investeren tijd, kennis, creativiteit en geld in hun werk. Dan moeten ze daar ook eerlijk voor vergoed worden en zeggenschap over behouden. Keuzes die nu gemaakt worden, bepalen hoe beeldmakers straks hun geld verdienen. Een goed functionerend en effectief gehandhaafd auteursrecht is daarvoor noodzakelijk.

BOK blijft zich hiervoor inzetten. Zelfstandig waar het kan, samen met andere organisaties als we daar meer mee kunnen bereiken. Lees hieronder (pdf) het rapport 'Beeldmakers aan het woord over GenAI' van Atlas Research, in opdracht van de Federatie Beeldrechten.

Bijlagen

• rapport-beeldmakers-aan-het-woord-over-genai
  (pdf, 1698Kb)