Hoe Groningen kan uitgroeien tot landelijk voorbeeld voor atelierbeleid

donderdag 12 februari 2026

Bij de Beroeps Organisatie Kunstenaars (BOK) zien we dat veel gemeenten worstelen met woningnood en ruimtegebrek. Atelierruimte staat daarbij zelden hoog op de politieke agenda. Wat Groningen echter  onderscheidt, is de toon van het debat. Begin 2026 sprak een meerderheid van de gemeenteraad zich namelijk uit voor behoud van bestaande broedplaatsen én voor samenwerking met bewoners en kunstenaars. 

De waarde van ateliers en broedplaatsen

De waarde van deze plekken, ateliers en creatieve broedplaatsen, kun je niet alleen maar uitdrukken in cijfers of euro-tekens. De meerwaarde van kunst en cultuur is zoveel meer dan dat. Voor de creatieve beroepsgroep zelf, maar ook voor omwonenden. Zoals hobbyisten, jongeren en kinderen die les krijgen van professionele kunstenaars. Zonder voldoende ateliers en broedplaatsen trekken kunstenaars weg en verschraald het lokale kunstklimaat en culturele aanbod. Gelukkig ziet het er, wat betreft De Biotoop, steeds meer naar uit dat Groningen een pad inslaat die wezenlijk afwijkt van die in veel andere (middel)grote steden, waar tijdelijkheid en sloop maar al te vaak gezien worden als vanzelfsprekend.

Pleidooi voor behoud en versterking

Overigens is in Groningen het tekort aan atelierruimte (nu nog) groot en structureel. Zeker in verhouding met andere grote(re) steden en al helemaal voor een stad met drie prominente kunstscholen: Academie Minerva, de Klassieke Academie en het Frank Mohr Institute. 

De Beroeps Organisatie Kunstenaars (BOK) en lokale organisaties zoals de Groninger Broedplaatsen Coalitie (GBC) hebben daarom in gesprekken met politici en tijdens inspreeksessies gepleit voor behoud, versterking én uitbreiding van broedplaatsen en atelierruimte. Dat pleidooi vindt steeds meer gehoor. BOK is positief over de geluiden vanuit Groningen, maar hoopt dat deze ook standhouden na de gemeenteraadsverkiezingen. 

Tijdelijkheid als systeemfout

In sommige steden lijkt de atelierproblematiek minder urgent doordat er regelmatig nieuwe broedplaatsen worden geopend. Dat beeld is echter misleidend. Door het tijdelijke karakter van exploitatie en huurcontracten wordt het probleem niet opgelost, maar verplaatst.

Zoals kunstdocent Roel Griffioen beschrijft in zijn publicatie ‘Plaats vergaan. Politiek en praktijk van atelierontwikkeling’:

‘’In de grote steden worden steeds meer broedplaatsen geopend, maar omdat de exploitatieperiodes steeds korter worden, zijn er ook steeds meer broedplaatsen nodig om de totaaloppervlakte op peil te houden. Het gevolg is dat de atelierproductie is gaan lijken op een soufflé die moet blijven rijzen of bij de minste afkoeling direct inzakt. Dat is in mijn optiek problematisch, want hoe korter de cyclus van het vinden, maken, beheren en weer sluiten van broedplaatsen hoe meer energie en kapitaal ermee verloren gaat. Nog problematischer is de tendens dat ook de huurcontracten zelf tijdelijk gemaakt worden om de doorstroming te vergroten. Het tijdelijkheidsprobleem en ruimtetekort worden zo afgewenteld op de huurders.’’

Gedwongen doorstroom in Den Bosch

In Den Bosch is deze praktijk inmiddels realiteit. Kunstenaars huren er ateliers voor vijf jaar, met een mogelijke éénmalige verlenging van nog eens vijf jaar. Ongeacht hun binding met de plek moeten zij daarna plaatsmaken. Dit leidt tot onzekerheid en belemmert de opbouw van een duurzaam atelier- en broedplaatsenklimaat.

Kap geen bos om een bos te planten

De onrust rond een mogelijke herontwikkeling van De Biotoop maakt duidelijk wat er op het spel staat. De Biotoop is een organisch gegroeide plek waar honderden kunstenaars wonen en werken. Als deze verdwijnt, verdwijnt in één klap een groot deel van het betaalbare werk- en woonaanbod. Kunstenaar Andrea Hooymans verwoordde het treffend: “Kap geen bos om een bos te planten.” Goed functionerende, bottom-up ontwikkelde plekken zijn niet eenvoudig te vervangen door nieuwbouw.

Naar een landelijk voorbeeld

Als Groningen erin slaagt om bestaande broedplaatsen te verduurzamen, huurders meer zekerheid te bieden en het atelierbestand daadwerkelijk uit te breiden, kan de stad uitgroeien tot een voorbeeld voor andere gemeenten. Daarmee kan Groningen laten zien dat een stabiel en toekomstgericht atelierbeleid wél mogelijk is.

Erik Hofstra. 
Reageren? Stuur een berichtje o.v.v. 'Atelierbeleid'