Atelierwoningen

Vier ondernemers, één plan: een wijk met atelierwoningen

Een aantal jaren geleden presenteerden wij met z’n vieren als creatieve culturele ondernemers een compleet stedenbouwkundig plan voor het bouwen van atelierwoningen in een nieuw te ontwikkelen wijk. Het plan is omarmd door alle overheden en uitgevoerd. Van de vier initiatiefnemers zijn er drie ook inderdaad gaan wonen en werken. Na hen zijn er meerdere creatieve culturele ondernemers gevolgd.

Initiatiefnemers

De initiatiefnemers waren vier creatieve culturele ondernemers die de krachten bundelden, niet rekenden op hulp van derden en door hadden dat je lef en initiatief moet tonen om de atelierwoningen voor elkaar te krijgen. Een goed plan was het belangrijkst, veel belangrijker dan het geld. 

Ontstaan uit een tekort

Het plan is ontstaan vanuit een tekort aan atelierwoningen en werkplekken voor creatieve culturele kleine zelfstandigen, zzp’ers. Alle vier initiatiefnemers kampten met een tekort aan ruimte, geen ontvangstmogelijkheid voor klanten en geen mogelijkheid tot exposeren en/of tonen van hun werk en creatieve prestaties.

De wijk

In alle discussies over hoe het er uit zou moeten gaan zien kwam naar voren dat het beslist geen veredeld industrieterrein of creatieve kolonie moest gaan worden. Geen afzondering. Het moest zeer toegankelijk worden met oog voor een flink aantal zaken. Ten eerste moest het een plek worden met de combinatie wonen en werken onder één dak, er moest ruimte komen voor sociale woningbouw, vrije sector bouw en zogenaamde twee onder één kap woningen. Dit alles om de wijk toekomstbestendig te maken en leefbaar te houden voor alle groeperingen uit de samenlevingen. Levensloopbestendig. Bovendien was de wens om alles milieuvriendelijk te bouwen, duurzame bronnen te gebruiken, minimalisering van de aantasting van de bestaande ecologische waarde, evenwichtige groenstructuur, weinig verharding, het weren van gebiedsvreemd water, het gebruik van gerecyclede materialen, scheiding van riool en hemelwater, zonnepanelen in plaats van fossiele brandstoffen, zoveel mogelijk van het gas af, elektrisch koken en verwarmen enzovoort, enzovoort.

Dit alles hadden we vastgelegd in een initiatief voorstel met verschillende hoofdstukken:

Wonen en werken, Groenstructuur en oppervlaktewater, Energie, Bouwmaterialen, Drinkwater, Voedsel, Afval, Verkeer.

Voorbeeldplan

Het plan is uitgeroepen tot een 'Voorbeeldplan in het kader van de Vierde Nota Ruimtelijke ordening’. Er waren destijds bijna 600 ideeën ingediend, waarvan uiteindelijk 52 tot voorbeeldplan werden uitgewerkt. Morra Park in Drachten wordt in een parlementaire evaluatie expliciet genoemd als een van de plannen die landelijke bekendheid kregen. Ook de Universiteit van Wageningen was betrokken en formuleerde destijds met trots: “ Het project is uitverkozen tot voorbeeldplan in het kader ven de Vierde Nota Ruimtelijke Ordening.” Een mooie opsteker voor ons als initiatiefgroep. Het is één van de weinige plannen die daadwerkelijk zijn uitgevoerd.

Realisatie

Zoals zo vaak blijft het bij mooie plannen en dikke rapporten die in lades verdwijnen. We hebben om die reden meteen verschillende organisaties en overheden weten enthousiast te maken en in te schakelen. TU in Delft, Bureau BOOM, Provincie Friesland en vooral ook de Gemeente Smallingerland zijn ons zeer behulpzaam geweest. Wij hielden vast aan ons plan en hebben kunnen voorkomen dat ‘anderen’ er zich mee gingen bemoeien. Het moest uitgevoerd worden zoals we het hadden bedacht en niet anders.

Bouwen

Binnen anderhalf jaar waren de sloten en de vijver gegraven, lag de riolering er in en waren de bouwstraten aangelegd. Als eerste diende ik, Henk Hostra, mijn aanvraag voor een bouwvergunning in en in oktober (exacte datum weet ik niet meer), twee jaar na de eerste initiatief presentatie werd het Morra Park en de eerste atelierwoning door de toenmalige commissaris van de Koningin geopend. Wij waren de eerste bewoners van het nieuwe voorbeeldplan. Dat heeft ongeveer anderhalf jaar geduurd, toen kwamen er meer bewoners en kreeg de wijk langzaam haar vorm. Van de vier initiatiefnemers haakte er een af en de andere twee werden enkele jaren later onze buren. Langzaam werd het een echte wijk met een grote diversiteit aan bewoners en thuiswerkende creatief culturele ondernemers.

Huidige wijk

De wijk is eigenlijk gebleven wat het destijds was en wat ook de bedoeling is geweest van de initiatiefnemers. Door verschillende vormen van bouwen en een grote diversiteit van mensen blijft de wijk levendig. In onze straat zit nu, daar waar in het begin een schoonheidssalon zat, een medisch centrum waar ook huisartsen in opleiding hun eerste ervaringen als huisarts kunnen opdoen. Verderop in de wijk is plek voor bewoners met een meervoudige handicap en naast de wijk is de kinderboerderij De Naturije gevestigd op een mooi ruim gebied. Kortom het is een zeer geslaagd project en als bewoners van het eerste uur wonen en werken we hier nog steeds met veel plezier.

Overal in Nederland

Overal in Nederland kunnen dit soort projecten ontstaan, overal moet gebouwd worden en zijn vaak dezelfde uitdagingen; milieu, verkeer, waterhuishouding, energie enzovoort. Ook zijn overal kleine zelfstandigen zoals kunstenaars, architecten, lesgevende muzikanten en acteurs die ruimte tekort komen. Je moet alleen weten hoe je het aanpakt. Waar moet je beginnen en welke partijen moet je inschakelen. Wie gaan je tegenwerken en hoe moet je het politiek brengen. Hoe financier je het maken van een plan. Hoe blijf je onafhankelijk en hoe kun je het proces starten zonder subsidie. Er komt nogal wat bij kijken.

De les

Over atelierwoningen, waar een schreeuwend tekort aan is, wordt veel gesproken. Allerlei organisaties denken te weten hoe het moet, maar bijna allemaal wijzen ze naar anderen of overheden die het moeten uitvoeren. De les die wij hebben geleerd is dat je zelf lef en initiatief moet tonen, zelf met goed gefundeerde plannen moet komen. 

Vertellen

Als een van de initiatiefnemers kom ik graag vertellen hoe het allemaal is begonnen, wat we aan uitdagingen en zelfs tegenwerking zijn tegen gekomen. Vooral is het belangrijk te weten welke stappen je in welke volgorde je moet nemen om tot succes te komen. De combinatie van wonen en werken achter één voordeur kunnen we verder ontwikkelen. Wijken worden meer divers en het verkeer aan forenzen neemt af!